جواد محدثى

68

فرهنگ عاشورا ( فارسي )

بازار بگردانند . از جمله جاهايى كه اسيران را عبور دادند ، همين بازار شام بود كه براى ديدار اسراى خاندان نبوّت « ص » ، جمعيّت زيادى در دو طرف بازار صف كشيده بودند . اين بازار امروزه حدود پانصد متر طول و ده متر عرض دارد ، در دو طبقه و تاريخ بناى آن به عصر عثمانى مىرسد . . . آغاز بازار شام ، خيابانى عريض ، واقع در غرب بازار و پايان آن محوطهء مقابل مسجد اموى است . . . فاصلهء آخرين ستون تا محوطهء مقابل در غربى مسجد اموى حدود سى متر است و ظاهرا اسراى خاندان عصمت و نبوت از همين درب اصلى مسجد اموى وارد مسجد گشتند . . . » « 1 » بالا سر يا « بالاى سر » قسمتى از قبر كه طرف سر ميّت قرار مىگيرد ، محوطه‌اى از حرم نزديك به بالاى سر امام ، در مقابل پايين پا . از آداب و مستحبّات زيارت امام حسين « ع » ايستادن بر بالاى سر آن حضرت و زيارت خواندن و نماز گزاردن است . « 2 » بانى پايه‌گذار ، مؤسّس . در فرهنگ عاشورا و مراسم سوگوارى ، كسى كه بر پاى دارندهء مجلس عزا يا تعزيه و روضه و سخنرانى براى امام حسين « ع » و ديگر معصومين است . بانى مجلس معمولا بنا به نذر و نياز يا از روى عشق و علاقه دست به اين كار مىزند و متكفّل خرج و هزينهء پذيرايى و اجرت روضه‌خوان و تعزيه‌خوان و واعظ و محلّ برگزارى جلسه مىشود . به مؤسّس ساختن مسجد و حسينيّه هم بانى گفته مىشود . رسم است كه واعظ و مدّاح ، بانى مجلس را ياد و دعا مىكند كه خداوند قبول فرمايد و مورد عنايت و كرم ابا عبد الله « ع » قرار گيرد . برداشتن بيعت بيعت ، بر عهدهء بيعت‌كننده ، تكليف حمايت و يارى مىآورد ، مگر آنكه امام و پيشواى بيعت ، اين تعهّد را از دوش بيعتگران بردارد و آنان را در « حلّ » قرار دهد كه اگر رفتند ، پيمان‌شكنى محسوب نگردد . در اينكه آيا با « حلّ بيعت » ، مسئوليّت از دوش صاحبان بيعت برداشته مىشود ، يا آنكه تكليف حمايت و يارى حجّت خدا همچنان بر دوش آنان باقى است ، بحث است .

--> ( 1 ) - دايرة المعارف تشيّع ، ج 3 ، ص 34 . ( 2 ) - بحار الأنوار ، ج 98 ، ص 186 .